Áhrif lífeyristökualdurs
Sundurliðun tekna á völdum tímapunkti
| Liður | Á mánuði |
|---|
Tekjuþróun yfir ævina (fyrir skatt)
Sýnir áætlaðan tekjuferil frá deginum í dag til æviloka. Línuritið sýnir launaþróun fram að völdum lífeyrisaldri og hvernig tekjurnar taka á sig nýja mynd við starfslok, sundurliðaðar eftir ólíkum lífeyrisstoðum (samtryggingu, séreign og TR).
Ráðstöfunartekjur (útborgað eftir skatt)
Sýnir áætlaða upphæð til útborgunar á mánuði yfir ævina, að frádregnum sköttum. Hér er horft á heildartekjur í stað þess að sundurliða eftir tekjulindum.
Líkindahermun: 10.000 sviðsmyndir
Venjulegir útreikningar byggja oftast á föstum forsendum og samfelldum starfsferli. Hér keyrir reiknivélin hins vegar 10.000 slembihermda lífsferla til að sýna raunhæfa óvissu um framtíðina. Aldur við andlát er slembidreginn úr lífslíkindatöflum (eftir kyni) og tekið er tillit til þess að á hverju ári eru ákveðnar líkur á að falla af vinnumarkaði vegna örorku, ýmist tímabundið eða fram að starfslokum. Árleg verðbólga, launaþróun og raunávöxtun á séreign sveiflast einnig slembið í kringum þau meðalgildi sem slegin eru inn að ofan. Þetta sýnir líkindadreifingu í afkomu og arfi í stað þess að horfa aðeins á eina útkomu.
Tekjur eftir skatt: 200 af 10.000 hermuðum ferlum
Hver lína táknar einn mögulegan lífsferil. Þar sem línurnar skarast mikið og mynda dekkri svæði eru útkomurnar líklegastar. Línur sem falla skyndilega niður í núll marka andlát, en skörp tekjuföll á starfsaldri sýna tímabil þar sem viðkomandi dettur út af vinnumarkaði vegna örorku.
Dreifing meðaltekna á lífeyrisaldri (eftir skatt)
Sýnir dreifingu á meðalútborgun á mánuði yfir lífeyristímabilið í þeim sviðsmyndum þar sem viðkomandi nær lífeyrisaldri. Horft er til allra lífeyristekna (samtryggingar, séreignar og TR) eftir skatt, en launatekjur á starfsævi eru undanskildar.
Lægstu mánaðartekjur eftir skatt
Sýnir dreifinguna á lægstu ráðstöfunartekjum á mánuði í hverri af 10.000 sviðsmyndum. Þetta markar tekjulægstu punktana á ævinni, sem eiga sér oftast stað á örorkuskeiði eða á umbrotatímum í kringum starfslok.
Áætlaður arfur úr séreignarsjóðum
Hér sést sú upphæð sem gæti fallið til erfingja við andlát. Þar sem almenn og tilgreind séreign er alfarið þín einkaeign, renna eftirstöðvar þeirra til erfingja þinna. Samtrygging (ævilangur lífeyrir) erfist ekki og er því ekki talin með í þessum útreikningi.
Samantekt líkindahermunar
Hér er sýnt miðgildið yfir allar 10.000 hermdu ævirnar — það er að segja, dæmigerðasta niðurstaðan þegar búið er að taka tillit til óvissu á borð við ávöxtun, verðbólgu, örorku og lífslíkur. Gott er að bera þessar tölur saman við hefðbundna grunnútreikninginn efst á síðunni.
Líkur á að halda lágmarks ráðstöfunartekjum
Veldu þá upphæð sem þú telur vera algjört lágmark í ráðstöfunartekjur (útborgað á mánuði). Hér að neðan sérðu hversu margar af þeim 10.000 sviðsmyndum sem hermdar voru stóðust prófið og fóru aldrei niður fyrir þessi mörk á allri ævinni.
Staðan á hverju aldursári
Myndin sýnir stöðu hermdu lífsferlanna á hverju aldursári. Hún skiptir þeim í þrennt: látin, á lífi en undir völdu tekjulágmarki, eða á lífi og yfir lágmarkinu. Horft er til lægstu greiðslu innan hvers árs til að skera úr um hvort lágmarkinu sé náð.
Forsendur, heimildir og fyrirvarar
- Tafla I - árleg réttindi við grunnaldur fyrir hverjar 10.000 kr. í iðgjald, eftir aldri.
- Tafla II - margfeldisstuðlar 60–80 ára, línuleg brúun milli heilla ára.
- Reikniforsendur stilltar að reiknivél Gildis: greiðslur séreignar reiknast í upphafi tímabils (annuity-due), laun hækka í upphafi mánaðar, og iðgjaldatími telst að og með lífeyristökumánuði. Staðfest gegn birtum útgreiðslutölum sjóðsins.
- Skattur - staðgreiðsla 2026: 31,49% / 37,99% / 46,29% við mörkin 498.122 og 1.398.450 kr.; persónuafsláttur 72.492 kr./mán. (Skatturinn)
- Raunvirði. Allt reiknað í krónum dagsins í dag. Réttindi eru verðtryggð og laun fylgja launavísitölu, svo aðeins raunmunurinn (1+LAU)/(1+NEY)−1 hefur áhrif.
- Almannatryggingar (TR) - ellilífeyrir 2026: reiknað sjálfkrafa sem 365.592 kr./mán. í fullum rétti, skert um 45% af samtryggingu + tilgreindri séreign + „öðrum sjóðum" umfram frítekjumark 43.658 kr./mán. (lög nr. 100/2007, gr. 21–22, og reglugerð nr. 1490/2025). Séreignarsparnaður telst ekki með - hann er sérstaklega undanskilinn skv. 2. mgr. 22. gr. Heimilisuppbót (92.384 kr., 11,9% skerðing) er valkvæð. Ekki útfært: sérstakt, hærra frítekjumark vegna atvinnutekna eftir starfslok (2.524.800 kr./ár), sértækar reglur um fjármagnstekjur, og áhrif tekna maka.
- Annað ekki útfært: jöfn ávinnsla / viðmiðunariðgjald eldri sjóðfélaga, lífeyrissjóðs- örorkulífeyrir (sjóðanna eigin, sjá hermunarlið hér að neðan um TR-hlutann), maka- og barnalífeyrir, framreikningur, og réttindatöflur eftir fæðingarárgangi þar sem sjóðir nota slíkt.
- Sjóðir sem ekki eru í listanum má bæta við sjálfur með „+ Bæta við sjóði…“ neðst í sjóðavalinu. Tölur eru ekki áætlaðar eða yfirfærðar milli sjóða - það myndi gefa rangar niðurstöður sem líta rétt út - svo taflan er sannreynd sjálfkrafa áður en sjóðurinn er tekinn í notkun.
- Hermun - dánarlíkur. Ársdánarlíkur eftir aldri og kyni eru lífslíkatafla Hagstofu Íslands 2024 (heilt ár, ekki 5 ára bil), sótt um Human Life-Table Database (Max Planck Institute for Demographic Research). Aldur 95+ er framreiknaður (Ísland er of fámennt til að gefa áreiðanleg gildi þar) - ekki opinber tala.
- Hermun - örorka. Engin opinber, aldursskipt tíðnitafla fannst. Notaður er aldursstigull sem er kvarðaður svo heildartíðni yfir starfsævi nálgist birt meðaltöl frá VIRK/Tryggingastofnun (u.þ.b. 6/1.000/ár hjá körlum, 8/1.000/ár hjá konum). Þetta er áætlun, ekki mæld dreifing - sett fram til að sýna að slík áhætta er ekki núll, ekki sem nákvæm spá. Lengd hvers skeiðs er byggð á því að um 43% örorkulífeyrisþega eru með varanlegt örorkumat (þau tilvik standa hér til starfsloka) en 57% tímabundið - sem gildir í allt að 5 ár og er algengast að endurmeta fjórum sinnum, svo raunlengd tímabundinna tilvika er oft mörg ár. Engin opinber dreifing er birt fyrir heildarlengd tímabundinna tilvika; notuð er veldisdreifing (meðaltal 3,5 ár, hámark 20 ár) sem áætlun í samræmi við það mynstur, ekki mæld tala.
- Hermun - tekjur á örorkuskeiði. Í stað þess að launatekjur falli alveg niður fær hermda ævin örorkulífeyri frá Tryggingastofnun (samþætt kerfi frá 1. september 2025): 416.950 kr./mán. án heimilisuppbótar, 486.076 kr./mán. með, skert um 45% af „öðrum lífeyri“ (reitur „Annar lífeyrir“) umfram frítekjumark 105.200 kr./mán. Frítekjumarkið er staðfest fyrir 2026 (reglugerð nr. 1490/2025), en grunnfjárhæðirnar sjálfar eru kynningarfjárhæðir kerfisins við gildistöku - ekki staðfest hvort þær hlutu sjálfstæða hækkun um síðustu áramót. Lífeyrissjóðs-örorkulífeyrir (sjóðanna eigin greiðsla, ofan á TR) er ekki reiknaður - hann er of breytilegur milli sjóða og krefst framreiknings sem er ekki útfærður í reiknivélinni. Samtrygging/tilgreind séreign/séreignarsparnaður eru heldur ekki í gangi á meðan (fólk er ekki komið á lífeyrisaldur), svo raunveruleg tekjur á örorku gætu verið hærri en hér er sýnt hjá þeim sem eiga rétt á sjóðsgreiðslum líka.
- Hermun - launavísitala, neysluverðsvísitala og raunávöxtun. Þessar þrjár stærðir eru slembibreytur í hermuninni, ekki fastar tölur: fyrir hverja hermda ævi er nýtt gildi dregið fyrir hverja breytu úr normaldreifingu með notendastilltu meðaltali og staðalfráviki (sjá „Forsendur“) á hverju 12 mánaða tímabili - þ.e. ár-fyrir-ár slembigangur, ekki eitt fast gildi alla ævina. Raunávöxtun er notuð sameiginlega fyrir bæði tilgreinda séreign og séreignarsparnað, og sama ártals-gildi hennar er notað til að reikna upphæð útgreiðslu (annuity) þegar útgreiðsla hefst. Punktútreikningurinn og línuritin fyrir ofan hermunina nota einfaldlega meðaltölin sjálf, óslembin. Sjálfgefin staðalfrávik (2% fyrir vísitölurnar, 1,5% fyrir raunávöxtun) eru upphafsgildi til að sýna óvissu, ekki mæld tölfræði - notandi stillir þau sjálfur.